İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay’ın sürdürülebilir atık yönetimi vizyonuyla hayata geçirilen “Dönüşüme Evde Başla” projesi kapsamındaki bokaşi (bokashi) kompost uygulaması kent genelinde büyümeye devam ediyor. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü tarafından sağlıklı toprakların korunması, organik atıkların kaynağında değerlendirilmesi ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması amacıyla yürütülen uygulamada, bokaşi kompost eğitimi ve set dağıtımı etkinliğinin bir yenisi Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde gerçekleştirildi. Etkinlikte İyi Tarım İzmir uygulaması üzerinden başvuruda bulunan ve değerlendirme sonucunda uygun bulunan 105 vatandaşa daha bokaşi kompost seti teslim edildi.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2026 yılının ocak ayında başlattığı projede, bugüne kadar İzmir’in farklı ilçelerinde toplam 128 bokaşi kompost eğitimi düzenlendi. Eğitimlerle birlikte katılımcılara evsel organik atıkların kaynağında ayrıştırılması, bokaşi yöntemiyle ön kompost üretimi ve elde edilen ürünün toprak verimliliğine katkısı hakkında uygulamalı bilgiler aktarıldı. Eğitimlerde bugüne kadar 4 bin 556 adet bokaşi kompost seti ulaştırılmış oldu.

Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, ürettikleri kompostu kendileri kullanmak istemeyen vatandaşlardan kompost kovalarını teslim alarak yerine yeni kovalar veriyor. Toplanan ön kompostlar ise Konak Kadifekale Mahalle Bostanı’nda toprağa kazandırılarak organik maddenin yeniden üretim döngüsüne katılması sağlanıyor.

İzmirliler, bokaşi kompost seti almak için “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden başvuru yapabiliyor. Projeye katılan gönüllü haneler, eğitim sürecinden sonra evsel organik atıklarını bokaşi kovalarında biriktirerek kompost aşamasını tamamlıyor. Sürecin ardından yurttaşlar, “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden “kovam dolu” bildirimi yaparak yeni kovalarını teslim alabiliyor.

Japonca’da “fermente organik madde” anlamına gelen bokaşi (bokashi) kompostu; mutfaklardan çıkan meyve ve sebze atıkları, yemek artıkları ile çay ve kahve posası gibi organik atıkların, koku, sinek ve haşere oluşturmadan kapalı kovalar içinde fermente edilmesini sağlayan çevreci bir yöntem olarak öne çıkıyor. Oksijenin sınırlı olduğu ortamda yararlı mikroorganizmalarla gerçekleşen fermantasyon süreci sayesinde organik atıklar çürümeye bırakılmadan değerlendiriliyor. Ev ortamında kolaylıkla uygulanabilen ve apartman yaşamına uygun olan sistem, günlük kullanımda pratiklik sağlıyor. Süreç sonunda elde edilen fermente ürün, toprağın yapısını iyileştiren ve besin değeri yüksek bir toprak düzenleyici olarak kullanılabiliyor. Ayrıca fermantasyon sırasında oluşan bokaşi sıvısı, seyreltilerek doğal sıvı gübre olarak değerlendirilebiliyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin dağıtımını yaptığı bokaşi setlerinin kullanım talimatları ise şu şekilde;

1. Musluğu contalar içte–dışta olacak şekilde kovaya takıp somunu sıkın.

2. Süzgeci yerleştirip 3–4 cm mukavva veya baskısız karton ekleyin.

3. Beyaz kâğıt, peçete, renkli viyol ve dergi kullanmayın; fazla kâğıt alt suyu geciktirir

4. 1 ölçek (50 ml) konsantreyi klorsuz suyla 1:10 seyreltip karton–mukavvayı ıslatın; ilerleyen aşamada oran 1:100 olabilir.

5. Klorsuz su kullanın; gerekirse şebeke suyunu bir gece bekletin.

6. Konsantreyi kullanım sonrası ağzı kapalı şekilde buzdolabında saklayın.

7. Atıkları küçük parçalara ayırıp günde tek sefer ekleyin, talaş serpip sıvıyla ıslatın.

8. Mikro-aerobik ortam için eklemeyi tek seferde yapın; sıvı buzdolabında 1 hafta saklanır.

9. Atıklar ne kadar küçük parçalara ayrılırsa bokaşi (bokashi) alt suyu daha hızlı oluşur.

10. Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklenen atıkları deliksiz aparatla iyice sıkıştırın; bu fermantasyonu hızlandırır ve kokuyu önler.

11. Kimyasal işlem görmemiş odun talaşı kullanın.

12. Talaş yoksa geçici olarak baskısız karton, mukavva veya buğday kepeği tercih edilebilir.

13. Fermantasyon için atıklar havasız kalmalı; kapak sıkıca kapatılmalı ve ekleme günde tek sefer yapılmalıdır.

14. Kova, doğrudan güneş almayan bir yerde tutulmalıdır.

15. Oda sıcaklığında (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmalar verimli çalışır ve alt su zamanında oluşur.

16. Bokaşi alt suyu 15–20 gün içinde gün aşırı alınır, klorsuz suyla 1:100 seyreltilip bitkilere iki sulamada bir verilir.

17. Rengi elma sirkesi gibi, kokusu turşu/sirke olmalıdır; kötü koku veya renk değişimi bozulma göstergesidir.

18. Kova her gün kontrol edilmelidir; alt su buzdolabında saklanır ve bozulmuşsa kullanılmaz.

19. Sette iki kova vardır; ilk kova dolup fermantasyona girince ikinci kovayla devam edilir.

20. Dolu kova en az iki hafta kapalı, karanlık ve güneş almayan yerde bekletilir; sıvı gübre bu sürede günlük alınır.

21. Sıkıştırma kapağı kovalar arasında kullanılır; bu nedenle sette tek kapak bulunur.

22. En az 15 gün fermente olmuş posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülür.

23. İki ay sonra bitki dikimine uygun hale gelir; istenirse çıkarılıp başka bir yerde kompost olarak kullanılabilir.